کولونوسکوپی چیست و چه کاربردی دارد؟

کولونوسکوپی (Colonoscopy) یک نوع تست تشخیصی است که برای بررسی کولون (بخش اصلی روده بزرگ) و رکتوم (راست روده) استفاده می‌شود. Colonoscopy ممکن است کمی استرس‌زا باشد؛ اما آگاهی از مراحل انجام این تست و نقش آن در غربالگری بیماری‌های مهم از جمله سرطان روده می‌تواند به شما در تصمیم‌گیری درست کمک کند.

کولونوسکوپی چیست؟

روده بزرگ از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است که عبارت‌اند از:

• سکوم (اولین بخش روده بزرگ که آپاندیس هم در همین قسمت قرار دارد.)
• کولون (بزرگ‌ترین بخش روده بزرگ که شامل کولون صعودی، کولون عرضی، کولون نزولی و کولون سیگموئید است.)
• رکتوم یا راست روده (در انتهای روده بزرگ قرار دارد و محل ذخیره‌سازی مدفوع است.)

روده بزرگ نقش مهمی در جذب آب و الکترولیت‌های غذا، تشکیل مدفوع و دفع مواد زائد دارد. Colonoscopy آزمایشی است که برای تشخیص تغییرات غیر عادی کولون و رکتوم انجام می‌شود. این تغییرات می‌توانند شامل تورم، پولیپ یا توده سرطانی باشند.

آمادگی قبل از کولونوسکوپی

تخلیه روده برای کولونوسکوپی ضروری است. وضعیت مدفوع قبل از کولونوسکوپی باید به گونه‌ای باشد که فقط مایعات شفاف از روده خارج شود. چون وجود هر گونه باقیمانده ممکن است مانع از دیدن روده و رکتوم در طول آزمایش شود. برای اینکه روده خود را خالی کنید، پزشک از شما می‌خواهد موارد زیر را انجام دهید:

• یک روز قبل از آزمایش، از رژیم غذایی خاصی پیروی کنید. معمولا از روز قبل از آزمایش نباید مواد غذایی جامد بخورید. نوشیدنی‌ها هم باید به مایعات شفاف مثل آب، چای و قهوه (بدون شیر یا خامه) محدود شوند. از مصرف مایعاتی که رنگ قرمز دارند و ممکن است با خون اشتباه گرفته شوند، بپرهیزید. از شب قبل از آزمایش هم مصرف غذا و مایعات را متوقف کنید.
• ملین بخورید. بسته به تجویز پزشک می‌توانید ملین را شب قبل از آزمایش یا در شب و صبح روز آزمایش مصرف کنید.
• نحوه مصرف داروها را تغییر دهید. حداقل یک هفته قبل از آزمایش، در مورد داروهای مصرفی خود با پزشک صحبت کنید. اگر به دیابت، پرفشاری خون یا مشکلات قلبی مبتلا هستید یا از مکمل آهن و رقیق‎‌کننده‌های خون مثل آسپرین و وارفارین استفاده می‌کنید، توجه به این نکته اهمیت زیادی دارد. چون ممکن است لازم باشد دوز داروهای خود را تغییر دهید یا مصرف آن‌ها را به طور موقت قطع کنید.

• روش انجام کولونوسکوپی؛ کولونوسکوپی از کجا انجام میشود؟

  در بیشتر موارد، کولونوسکوپی با بیهوشی انجام می‌شود. اما امکان انجام کولونوسکوپی بدون بیهوشی هم وجود دارد. در این روش، روی تخت به پهلو دراز می‌کشید و زانوهای خود را به سمت قفسه سینه خم می‌کنید. بعد از بیهوشی، پزشک یک لوله بلند و انعطاف پذیر را از طریق مقعد داخل رکتوم قرار می‌دهد.

  دستگاه Colonoscopy دارای یک منبع نور و یک لوله (کانال) است که به پزشک اجازه می‌دهد هوا، دی‌اکسید کربن یا آب را به داخل روده شما پمپاژ کند. با این کار روده باد می‌کند و پزشک راحت‌تر می‌تواند داخل آن را ببیند. یک دوربین ویدئویی کوچک هم در بالای لوله وجود دارد که تصاویر را به یک مانیتور می‌فرستد. در صورت لزوم، پزشک می‌تواند ابزارهایی را از طریق کانال وارد کند تا از بافت روده نمونه بگیرد یا پولیپ‌ها را بردارد.

  کولونوسکوپی در مطب، کلینیک یا بیمارستان انجام می‌شود و ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول می‌کشد. در ادامه می‌توانید عکس کولونوسکوپی را مشاهده کنید:

• چه زمانی کولونوسکوپی لازم است؟

  اگر می‌خواهید بدانید که کولونوسکوپی برای تشخیص چه بیماری هایی است، باید بگوییم که این تست به کشف بسیاری از مشکلات روده بزرگ کمک می‌کند یا حتی در درمان بعضی از آن‌ها نقش دارد. از مهم‌ترین کاربردهای Colonoscopy می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • بررسی علائم و نشانه‌های روده: کولونوسکوپی برای بواسیر، درد مزمن شکم، خونریزی از روده یا اسهال مزمن کاربرد دارد و به پزشک در شناسایی علت بروز آن‌ها کمک می‌کند. کولونوسکوپی برای یبوست هم مفید است. اگر یبوست برای مدت طولانی ادامه داشته باشد یا به درمان‌های معمول پاسخ ندهد، پزشک از این روش برای تشخیص علت تغییر اجابت مزاج شما استفاده می‌کند.
  • غربالگری سرطان کولون: اگر سن شما بالای ۴۵ سال باشد، پزشک به احتمال زیاد Colonoscopy را هر ۱۰ سال یک‌بار توصیه می‌کند. اگر بیشتر از دیگران در معرض خطر سرطان باشید، باید غربالگری را از سنین پایین‌تر شروع کنید. در مورد اینکه کولونوسکوپی از چه سنی انجام شود، با فوق تخصص گوارش مشورت کنید.
  • بررسی پولیپ‌های روده: اگر قبلا پولیپ داشته‌اید، پزشک از Colonoscopy برای کشف یا برداشتن پولیپ‌های جدید استفاده می‌کند. این کار خطر ابتلا به سرطان کولون را کاهش می‌دهد.
  • رفع یک مشکل پزشکی: گاهی‌اوقات Colonoscopy به منظور درمان (برای مثال، قرار دادن استنت یا خارج  کردن جسمی از روده بزرگ) انجام می‌شود.